Mauerlos

20 jaar zonder

De berichten kunnen niemand ontgaan zijn: de verjaring van de val van dè muur is een hot topic ... Na de koude oorlog, na al die jaren van afzondering, na alle terreur en misérie werd de muur eindelijk afgebroken. De Ostberliner werden niet meer afgeknald als ze naar het westen wilden, het mocht en kon plots wel.

'k Herinner me nog dat ik op school dacht dat ik liever naar Berlijn zou reizen om deel te nemen aan de vreugdevolle vrijlating van dit volk.

Grijze reis

Een aantal jaren later bezocht ik Berlijn met een groep studenten en het was een unieke ervaring, maar het troosteloze grijs van de stad werd nog benadrukt door de vreselijke vrieskou. Het was januari 1996 en de indruk die het bezoek op me naliet ging diep. Mijn medestudenten Germanistik waren een stuk jonger dan ik, want ik had er al een aantal jaren vertaalkunde (en onkunde) opzitten. Duits en Russisch zaten al verweven in mijn brein, mijn hart en mijn ziel. Mijn collegaatjes volgden eveneens Duits, maar het bedroevend theoretische werd amper geruild voor praktijk. Toch had ik de kans om deze reis met hen te maken met beide handen aangenomen. Ze hadden er een druk programma van gemaakt met de in mijn ogen nogal wacko combinatie van. Zo waren er wandelingen door de vrieskou, kraampjes met Berliner bollen, bezoeken aan musea, zelfs een dag met een bezoek aan een concentratiekamp (Sachsenhausen) en (zowat zonder pauze) meteen daarop het helse avondje in een concertzaal waar ik dik tegen mijn zin die Zauberflöte in een verschrikkelijke opvoering moest aanhoren - ah ja, cultuur snuiven zouden we, pfieuw. Een andere avond brachten we door in een redelijk verlaten plezierloze discotheek. Sfeer nihil, troosteloze grijsheid alom tegenwoordig. De lange lanen, de Brandenburger Tor, de muur zelf, ... waren indrukwekkend. Het gevoel geluk leek er ver weg en toch schijn ik er geglimlacht te hebben. Enkele oude foto's zijn daar het bewijs van. De heenreis met de nachttrein was ook alles behalve comfortabel. Bahnhof Zoo, waar Christiane F. ook ooit nog moet hebben rondgezworven. Een reis die veel gedachten door mijn hoofd deed tollen.

Tijdslijn

Op 9 november 1989 ging de grens open en konden de mensen plots door de muur heen lopen - zonder spookopleiding, maar wel na jaren als geesten te hebben rondgewaard in een staat waarin alles op papier gezet werd. Het immense aantal Stasi-dossiers is misselijkmakend.

In 1996 liep ik in januari als studente door de straten van Berlijn, met wel 7 lagen kleding over elkaar en nog het vel van mijn lijf bibberend bij dagtemperaturen van -15°C.

In juni 1999 werd onze oudste zoon geboren, in vrijheid en blijheid, bij temperaturen die tot hittegolf werden uitgeroepen.

Nu, in 2009 komen de herinneringen boven.

Ost best?

'k Ben altijd al gefascineerd geweest door thema's die verbonden waren met de toestanden in Oost-Berlijn, nog meer door die over de wereldoorlog, maar toen ik afgelopen week de film "Das Leben der Anderen" zag, besefte ik dat ik al lang niet meer zo'n prachtverhaal gezien had. Het is voor ons slechts een verhaal, maar het is voor sommigen bittere werkelijkheid geweest. Met verbazing hoorde ik gisteren dan ook dat bijna 60% van de vroegere "Ossis" zou denken dat het beter was in die tijd.

Het is eigen aan mensen om zich het slechtste te herinneren, maar gek genoeg ook om zaken te verheerlijken in vergelijking met minder goede ervaringen die ze nu hebben. De werkloosheid, het uit elkaar vallen van en sociaal systeem, ... Het heeft allemaal zijn tol geëist, maar ik kan niet begrijpen dat iemand terug zou willen naar de toestand van toen. Dat willen ze immers ook niet. Ze willen het beste van 2 werelden. Zoals iedereen dat wel zou willen. Vrijheid en zekerheid, gezondheid, geluk met hopen en geen geldzorgen. Wie zou er niet voor tekenen?

Diepgang

Het ironische is dat vele mooie dingen vaak het resultaat zijn van minder mooie omstandigheden. Het verslag in de film die me zo raakte, maakte meer gevoelens los dan die hele week die ik in de stad zelf had doorgebracht: woede, angst, fascinatie, medeleven, spanning, walging, sympathie, sentimentaliteit, begrip, hoop, ...

De blik van de ooggetuigen die in een ander TV-programma vertelden hoe sommigen al dan niet konden ontsnappen vol walging en hoop, vol spanning en opluchting. De wetenschap dat die mensen zoveel meer hebben meegemaakt dan wij ons ooit kunnen inbeelden. Dat zijn de dingen die dieper gaan. Daar doe ik iets voor.